ranking kont - logo serwisu

Upadłość banku: jak dochodzi do bankructwa instytucji finansowych?

ikona kalendarza
08/11/2023
Banki to instytucje zaufania publicznego. Kojarzone są zazwyczaj z odpornością na zmiany koniunktury i prowadzone w sposób stabilny, a przede wszystkim – bezpieczny. Niestety historia pokazuje, że również one mogą okazać się niewypłacalne. Co dzieje się w sytuacji, kiedy bank jest zmuszony ogłosić upadłość i jakie prawa przysługują wtedy jego klientom?
bank z kołem ratunkowym - symbol upadłości instytucji finansowej
ikona symbolizująca kluczowe spostrzeżenia
Kluczowe spostrzeżenia
  • Upadłość banku jest możliwa, ale musi ją poprzedzić spełnienie przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych we właściwych ustawach.
  • Proces upadłości banku jest złożony. Jego klienci są chronieni przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny oraz tzw. odpisy frankowe.
  • Przykładem banku, który upadł, jest Getin Noble Bank. Złożenie wniosku o ogłoszenie jego upadłości poprzedziło jednak wiele czynników.

Na czym polega upadłość banku?

Przykładów instytucji finansowych działających na niewielką skalę, które ogłosiły upadłość, jest wiele – w tym Savim Bank, Bank Staropolski czy Agrobank. Duże i powszechnie rozpoznawalne banki, które nie poradziły sobie na rynku, to Getin Noble Bank oraz Idea Bank. Dlaczego właściwie tak się stało i co musi się wydarzyć, aby bank ogłosił upadłość?

obrazek przedstawia wizualizację instytucji finansowych, które znalazły się w trudnej sytuacji
Ogłoszenie upadłości przez bank niesie za sobą szereg konsekwencji.

Podstawy ogłoszenia upadłości oraz dokładny opis procedury znajdują się w Ustawie Prawo upadłościowe.

ikona strzałki

Ogólna podstawa ogłoszenia upadłości osoby prawnej zakłada, że:

  • utraciła ona zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez 3 miesiące;
  • jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość aktywów, a stan ten utrzymuje się przez dłużej niż 24 miesiące.

Dodatkowo zgodnie z art. 426 Prawa upadłościowego, bank może zostać uznany za niewypłacalny wtedy, gdy według bilansu sporządzonego na koniec okresu sprawozdawczego jego aktywa nie wystarczają na zaspokojenie zobowiązań.

Zgodnie z Prawem bankowym upadłość banku ogłasza się również w sytuacji, kiedy z uwagi na swoją sytuację finansową nie reguluje on swoich zobowiązań w zakresie wypłaty środków, o których mowa w Ustawie o BFG, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji.

Przyczyn leżących u podstaw niewypłacalności banku może być wiele. Zazwyczaj organ nadzorczy, czyli Komisja Nadzoru Finansowego, dostrzega je z wyprzedzeniem, ponieważ regularnie analizuje szereg aspektów związanych z działalnością banku. Kontroluje ona m.in.:

  • płynność finansową banku;
  • ryzyko operacyjne, ryzyko stopy procentowej oraz ryzyko operacji walutowych;
  • jakość zarządzania;
  • zmiany kapitału.

KNF i BFG to jedyne podmioty, które mogą złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości banku. Nie może zrobić tego sam zarząd, ani nawet wierzyciele.

Jak przebiega proces upadłości banku?

Postępowanie upadłościowe względem banku jest wieloetapowe. Pierwszym krokiem jest pozyskanie przez KNF informacji o stanie finansowym instytucji np. od zarządu spółki. Następnie organ nadzoru ma wybór między:

  • zarządzeniem przejęcia przez inny podmiot (np. również bank);
  • złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości banku do sądu właściwego dla siedziby banku.

Z chwilą wydania przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego można mówić o wszczęciu właściwej upadłości. Od tego momentu wierzyciele mogą zgłaszać swoje wierzytelności. Powinni to jednak zrobić to w wyznaczonym przez sąd terminie.

W przeciwnym razie muszą liczyć się z konsekwencjami w postaci m.in. konieczności uiszczenia dodatkowej opłaty od zgłoszenia wierzytelności lub nieuwzględnieniu wierzytelności w sporządzonych już planach podziału majątku dłużnika.

Skutki upadłości banku dla jego klientów

Ogłoszenie upadłości banku ma wymierne skutki nie tylko dla samej instytucji, ale również jej klientów.

ikona - bezpieczeństwo

Z tym dniem ogłoszenia upadłości ulegają rozwiązaniu:

  • umowy dotyczące rachunków bankowych;
  • umowy dotyczące kredytów i pożyczek;
  • umowy poręczeń, gwarancji bankowych i akredytywy;
  • umowy o udostępnienie skrytek sejfowych.

Jakie prawa przysługują klientom w razie ogłoszenia upadłości przez bank?

Sam fakt ogłoszenia upadłości przez bank nie oznacza, że jego klienci po prostu tracą zgromadzone w nim pieniądze. Depozyty klientów są zabezpieczone przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny do kwoty stanowiącej równowartość 100 tysięcy euro. Próg ochrony jest liczony dla osoby, a nie dla rachunku.

Jeżeli więc masz w jednym banku konto ROR, firmowe i rachunek maklerski, 100 tysięcy euro jest liczone łącznie dla tych kont.

przykład ikona

Na zgłoszenie roszczenia do BFG klienci mają 5 lat, a środki powinny zostać wypłacone w terminie 7 dni.

Z kolei klientów, którzy zaciągnęli kredyt w obcej walucie, chronią tzw. rezerwy frankowe. Ich wysokość powinna odpowiadać sumie wszystkich wpłat kredytobiorców frankowych.

Upadłość banku w praktyce, czyli przykład Getin Noble Banku

Jedną z najgłośniejszych spraw sektora bankowego ostatnich lat jest upadłość Getin Noble Banku (GNB) ogłoszona w lipcu 2023 r. przez jeden z warszawskich sądów rejonowych. Jako główne przyczyny leżące u podstaw takiej sytuacji wskazuje się:

  • wzrost w 2015 r. kursu franka szwajcarskiego;
  • umocnienie się tej waluty względem złotego.

Co więcej, KNF zwiększył w tym okresie bufory kapitałowe zabezpieczające ryzyka wynikające z walutowych kredytów hipotecznych. GNB miał tych hipotek sporo (około 25% całego portfela hipotecznego), więc w praktyce ubyło wolnego kapitału bankowego.

Wśród innych przyczyn można wskazać spadające wyniki finansowe powiązane z malejącymi stopami procentowymi, co zmniejszyło dochody instytucji z odsetek. Do złej sytuacji banku przyczyniła się też agresywna polityka sprzedażowa. Coraz większa wartość i wolumen sprzedawanych produktów oraz usług doprowadziły do sytuacji, w której wzrost zysków nie nadążał za kapitałem bankowym (w sektorze bankowym im większe są zyski i bardziej ryzykowna działalność, tym więcej kapitału musi utrzymywać instytucja).

Złą sytuację finansową instytucji przypieczętowała tzw. afera podsłuchowa i posądzenie głównego akcjonariusza banku, Leszka Czarneckiego, oraz ówczesnego przewodniczącego KNF o działania korupcyjne.

Oczywiście wszystkich przyczyn było więcej i można wśród nich wymienić m.in. pandemię, w okresie której silnie spadły stopy procentowe, czy wprowadzenie wakacji kredytowych. Wizerunkowo nie pomogło też nałożenie na Leszka Czarneckiego wielomilionowych kar przez KNF.

Złożona sytuacja GNB pokazuje, że upadek banku nigdy nie następuje z dnia na dzień. Zidentyfikowanie nadchodzących kłopotów wymaga jednak wiedzy ekonomicznej oraz śledzenia doniesień publikowanych przez odpowiednie instytucje państwowe.

Ocena Artykulu

Czy ten artykuł był pomocny?


O temacie opowiedział:
Maciej Szukała - autor w serwisie Rankingkont.pl
Maciej Szukała
Jestem copywriterem specjalizującym się w tworzeniu treści o tematyce prawniczej, biznesowej i ekonomicznej. Z wykształcenia jestem prawnikiem z uprawnieniami radcy prawnego.
Dalsza lektura:
chargeback - obrazek

Chargeback – co to jest i jak działa?

PRZECZYTAJ → 
koszty przelewu natychmiastowego

Koszty przelewu natychmiastowego - ile wynoszą i jak ich uniknąć?

PRZECZYTAJ → 
karta zbliżeniowa - artykuł

Karta zbliżeniowa - jak działa? Czy jest bezpieczna?

PRZECZYTAJ → 
Wyszukiwarka
cross